تعامل حوزه علمیه و مؤسسات قرآنی؛ گامی برای هم افزایی ظرفیت های قرآنی

به گزارش ایکنا از قم، جلسه کارگروه اتحادیه موسسات قرآنی استان قم با حوزه علمیه امروز 17 شهریور در مدرسه دارالشفا با حضور مدیران و تاثیرگذاران عرصه قرآنی برگزار شد.

این جلسه با حضور حجت الاسلام والمسلمین حمید ملکی قائم مقام مدیر حوزه علمیه قم، امیرحجت مرادی رئیس اتحادیه موسسات قرآنی کل کشور، محمدرضا سوقندی مدیرکل سازمان فرهنگ و ارشاد قم، حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی محمدی مدیرعامل اتحادیه مؤسسات و تشکل های قرآن و عترت استان قم، محمد خامه یار مدیر مرکز قرآن و عترت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی قم، سیدمحمد صالح نژاد رئیس اداره امور قرآنی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان قم، حجت الاسلام والمسلمین رسول ابوالقاسمی مسئول اداره امور قرآنی اداره کل تبلیغات اسلامی استان قم و جمعی از مدیران موسسات قرآنی استان برگزار شد.

پایان موازی کاری نهادهای دینی با تشکیل کارگروه مشترک قرآنی

در ابتدا حجت الاسلام والمسلمین حمید ملکی، قائم مقام مدیر حوزه علمیه قم بیان کرد: نکته نخست این است که همین حالا نمایندگانی از مجموعه های مختلف در این کارگروه تعاملات حوزه و موسسات قرآنی حضور داشته باشند و کارگروه را شکل دهیم، از مجموعه های مرتبط نیز نماینده ای در این کارگروه حضور داشته باشد تا بتوانیم کار را به صورت جدی دنبال کنیم.

وی افزود: نکته دیگر، تعاملات منطقی و درست است. این تعامل نباید صرفا نظری باشد، بلکه باید از ظرفیت های موجود در حوزه علمیه استفاده کنیم و همان طور که اشاره شد، یکی از منابع اصلی، خود حوزه علمیه است که در کنار آن، حلقه های واسط نیز برای ما اهمیت بسیاری دارند.

ملکی ادامه داد: مؤسسات می توانند حلقه واسط میان مجموعه های مختلف و جامعه باشند و این نکته مهمی است که مسائل را از کف میدان شناسایی کنیم. در جامعه مسائل و شبهات مختلفی وجود دارد که باید آنها را شناسایی و برای پاسخ به آنها برنامه ریزی کنیم.

وی بیان کرد: زمانی که در دفتر تبلیغات بودیم، یکی از آرزوهای ما این بود که مراکز پاسخ گویی به شبهات قرآنی که تعدادشان نیز زیاد است، به یکدیگر متصل شوند. امروز این شبکه تا حدی شکل گرفته و ارتباط میان این مراکز برقرار است و جلسات ماهانه نیز برگزار می شود که این موضوع می تواند از موازی کاری جلوگیری کند.

ملکی با اشاره به ضرورت هماهنگی میان نهادهای تبلیغی اظهار کرد: اخیرا نامه ای از سوی رهبر معظم انقلاب خطاب به مجموعه های مدیریتی و نهادهای مرتبط با حوزه و تبلیغ مورد توجه قرار گرفت که بر ضرورت هماهنگی و جلوگیری از موازی کاری تأکید داشت و به نظرم این نگاه بسیار هوشمندانه است که حتی در شرایط جنگ نیز مسئله تبلیغ در اولویت قرار گرفته است و این حوزه نیازمند سازماندهی است و باید مجموعه هایی که فعالیت های مشابه دارند، سریع تر ساماندهی شوند.

وی افزود: هر مجموعه باید کار مشخص و تخصصی خود را انجام دهد و دیگران نیز در جریان باشند که این کار توسط چه مجموعه ای انجام می شود. این هماهنگی می تواند در حوزه های مختلف، از جمله تبلیغ دانشگاهی، تبلیغ نوین و رسانه، مورد توجه قرار گیرد.

ملکی در ادامه بر ضرورت تعیین خروجی مشخص برای کارگروه تأکید کرد و گفت: همان طور که اشاره شد، باید کارگروه را تشکیل دهیم و حداکثر تا یک ماه آینده، خروجی مشخصی از جلسات آن داشته باشیم.

ظرفیت موسسات قرآنی برای همکاری با حوزه علمیه در سطح ملی

در ادامه امیر حجت مرادی، رئیس اتحادیه موسسات قرآنی کشور اظهار کرد: ما در بدنه اتحادیه از ظرفیت بخشی از استادان، مدیران مؤسسات و مدیران اتحادیه های استانی و اعضای هیئت مدیره کشوری برخورداریم و فکر می کنم این ظرفیت ها می تواند در خدمت حوزه قرار گیرد و همکاری مشترکی را رقم بزند.

مرادی ادامه داد: اگر این اتفاق در سطح ملی نیز شکل بگیرد، می توان ارتباط میان حوزه های علمیه استان ها، اتحادیه های استانی و مؤسسات قرآنی را توسعه داد. حدود چهار هزار مؤسسه قرآنی در کشور فعالیت می کنند و هرکدام از این مؤسسات، شبکه ای از مربیان قرآن، حافظان، خانواده ها و افرادی دارند که از آموزش های آنها استفاده می کنند. در واقع، یک شبکه گسترده از جامعه قرآنی در کشور وجود دارد که می تواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد.

وی با اشاره به ظرفیت مؤسسات قرآنی در شناخت مسائل جامعه گفت: به نظر می رسد در برخی حوزه ها، به ویژه در موضوع سبک زندگی، می توان از این ظرفیت استفاده کرد و اتفاقات بزرگی را رقم زد، البته انتظار ما این است که حوزه های علمیه، فارغ از بحث اجتهاد، به دنبال این باشند که خروجی ها و تولیدات علمی آنها متناسب با نیازهای جامعه باشد.

مرادی افزود: مؤسسات قرآنی در دل مردم، محلات، بخش های مختلف شهرها و روستاها فعالیت می کنند و طبیعتا با جامعه آشنا هستند و در معرض شبهات، نظرات و مسائلی قرار دارند که در جامعه اتفاق می افتد. اگر بتوانیم نظام مسائل موجود در مؤسسات را دریافت کنیم و پژوهش ها و تولیدات حوزه را در جهت پاسخ به این نیازها برنامه ریزی کنیم، اتفاق بسیار خوبی رقم خواهد خورد.

وی ادامه داد: در این صورت، هم مؤسسات ما می توانند از ظرفیت کارشناسی و علمی حوزه بهره مند شوند و هم حوزه های علمیه می توانند زودتر به نیازهای جامعه دسترسی پیدا کنند.

مرادی با اشاره به ضرورت توسعه این همکاری در سطح کشور اظهار کرد: اگر این موضوع در سطح کشوری نیز دنبال شود و نمایندگی های استانی و مجموعه های مرتبط در این تعامل حضور داشته باشند، می توان همکاری خوبی میان مؤسسات پژوهشی و مؤسسات آموزشی شکل داد و ظرفیت مؤسسات قرآنی نیز در خدمت این مجموعه قرار گیرد.

وی یادآور شد: این تعامل می تواند در کنار مؤسسات قرآنی و در جهت ارتقای کیفی فعالیت های آنها قرار گیرد و زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت های علمی و کارشناسی حوزه و مؤسسات را فراهم کند.

پیشنهادهای اجرایی برای تقویت تعامل حوزه علمیه و مؤسسات قرآنی

در ادامه حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی محمدی، مدیرعامل اتحادیه مؤسسات و تشکل های قرآن و عترت استان قم با اشاره به ظرفیت موجود در مؤسسات قرآنی استان قم اظهار کرد: مجموعه های مختلفی از جمله سازمان تبلیغات اسلامی، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و اتحادیه مؤسسات و تشکل های قرآن و عترت در حوزه قرآن فعالیت دارند و می توان از ظرفیت استادان و مجموعه های حوزوی برای تکمیل و بهینه تر شدن برنامه های قرآنی استفاده کرد.

وی افزود: در حال حاضر بیش از 100 مؤسسه قرآنی و بیش از 230 خانه قرآن و عترت در استان قم فعالیت دارند که تشکل هایی مردمی و غیردولتی هستند، پیشنهاد ما این است که یک کارگروه دائمی برای تعامل حوزه علمیه و مؤسسات قرآنی تشکیل شود تا برنامه ها و موضوعات مورد نیاز، به صورت مستمر پیگیری و ساماندهی شود.

محمدی تدوین و امضای تفاهم نامه همکاری را پیشنهاد دوم عنوان کرد و گفت: مؤسسات قرآنی در دست کم سه حوزه اصلی پژوهشی، آموزشی و فعالیت های مرتبط با قرآن فعال هستند و می توان در این زمینه ها میان حوزه علمیه و مؤسسات همکاری و هم افزایی ایجاد کرد.

وی ادامه داد: پیشنهاد دیگر این است که مؤسسات قرآنی و حوزه علمیه بتوانند از ظرفیت های یکدیگر استفاده کنند. می توان این موضوع را با عنوان «هر مدرسه علمیه، یک مؤسسه قرآنی» دنبال کرد. بسیاری از مؤسسات قرآنی در محلات فعالیت دارند و با مردم و دانش آموزان ارتباط مستقیم دارند که اگر این ارتباط میان حوزه و مؤسسات شکل بگیرد، می توان از ظرفیت طلاب و استادان مدارس علمیه نیز استفاده کرد و در صورت نیاز، استاد مورد نیاز مؤسسات را از همان مدرسه علمیه تأمین کرد.

محمدی با اشاره به ظرفیت طلاب در فعالیت های قرآنی بیان کرد: پیشنهاد چهارم این است که در صورت امکان، فعالیت های قرآنی طلاب در مؤسسات به عنوان سابقه تطبیقی مصوب حوزه علمیه محسوب شود، در حال حاضر نیز در سامانه ما تعداد زیادی از مربیان، طلبه هستند و از سوی دیگر، مؤسسات برای تأمین هزینه های تدریس و مسائل مرتبط با آن با مشکلاتی مواجه اند که اگر این موضوع مورد توجه قرار گیرد، می تواند به تقویت فعالیت های قرآنی طلاب و مؤسسات کمک کند.

وی راه اندازی «میز پاسخ به شبهات و جریان شناسی» در مؤسسات قرآنی را دیگر پیشنهاد مطرح شده عنوان کرد و گفت: در دوره ای که در این زمینه فعالیت می کردم، دریافتم این کار از مؤثرترین فعالیت هایی است که انجام می دهیم؛ چراکه پاسخ به پرسش ها و شبهات مردم، کاربرد و اثرگذاری مستقیمی داشت، امروز نیز اگر بتوانیم با همکاری حوزه علمیه، چنین ظرفیتی را در مؤسسات قرآنی ایجاد کنیم، می تواند بسیار سودمند باشد.

محمدی افزود: مؤسسات قرآنی مخاطبان زیادی دارند و چند صد نفر در برخی از آنها رفت وآمد و فعالیت می کنند، بنابراین می توان از این ظرفیت برای برگزاری برنامه های پاسخ به شبهات و همچنین جریان شناسی جریانات و مسائل روز استفاده کرد.

وی راه اندازی «میز خیرین مشترک خیرین و فعالان قرآنی استان قم» را پیشنهاد دیگر خود مطرح کرد و ادامه داد: برخی از مؤسسات قرآنی با چالش هایی مواجه هستند و از سوی دیگر، ظرفیت خیرین قرآنی در استان وجود دارد که اگر بتوان این ظرفیت ها را با یکدیگر هماهنگ کرد، این اقدام می تواند برای خیرین، مؤسسات قرآنی و حوزه علمیه سودمند باشد.

محمدی یادآور شد: همچنین از اقداماتی که اکنون در سطح قم در حال اجرا است، با همکاری حوزه علمیه استفاده بیشتری شود. برای نمونه، در حال حاضر مسابقات قرآنی از جمله مسابقات برهانی و مسابقات حفظ برگزار می شود و مجموعه قرآنی استان شامل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی و اتحادیه نیز در این زمینه فعالیت هایی دارد. اگر از مشارکت طلاب و خانواده های آنان در این برنامه های قرآنی که توسط مؤسسات و نهادها برگزار می شود حمایت شود، می تواند اقدام مؤثری باشد.

کاربردی سازی تولیدات با استفاده از ظرفیت مؤسسات قرآنی

در ادامه محمد رضا سوقندی، مدیرکل سازمان فرهنگ و ارشاد قم با گرامیداشت یاد شهدای 17 شهریور و نقش آنان در پیروزی انقلاب اسلامی، اظهار کرد: در فرصت اندکی که داریم، یکی از محورهای مهم این تعامل، موضوع ارتباط میان تولیدات دینی و معرفتی حوزه های علمیه با کاربرد و مهارت است.

وی افزود: همان طور که حجت الاسلام محمدی اشاره کردند، حوزه های علمیه باید به سمت مؤسسات قرآنی بیایند و از این ظرفیت استفاده کنند و در مقابل، مؤسسات قرآنی نیز باید از جریان فکری و معرفتی حوزه های علمیه بهره بگیرند؛ چراکه حوزه علمیه منشأ تولید معارف دینی است. در حوزه معارف قرآن کریم، جریان تفسیری قرآن در رأس این تولیدات قرار دارد و در سایر حوزه های قرآنی نیز تولیدات ارزشمندی صورت گرفته است.

سوقندی ادامه داد: به نظر من باید آبشخور معرفتی و خاستگاه فکری حوزه های علمیه را در تولیدات قرآنی و فرهنگی اصل بدانیم و مؤسسات را واسطه ای میان این جریان فکری و معرفتی و مخاطبان قرار دهیم؛ چراکه مؤسسات می توانند این جریان قرآنی و فرهنگی را به جامعه منتقل و در شکل گیری آن نقش آفرینی کنند.

وی بیان کرد: از طرف دیگر، حوزه های علمیه نیز باید برای تبدیل این معارف و تولیدات به عرصه کاربرد و مهارت، از ظرفیت مؤسسات استفاده کنند. حجم تولیدات علمی و معرفتی حوزه های علمیه بسیار گسترده است و نمونه های ارزشمندی در این زمینه وجود دارد که آخرین آنها شاید تفسیر 80 جلدی «تسنیم» باشد که افتخاری برای جهان تشیع است. نمونه های بسیار دیگری نیز وجود دارد که باید از آنها در این مسیر بهره گرفت.

سوقندی با تأکید بر اینکه قرآن باید در صحنه زندگی حضور داشته باشد، گفت: قرآن ممکن است تلاوت، قرائت و حفظ شود، اما همه این فرآیندها مقدمه ای برای عمل به قرآن هستند. اگر فردی وارد شهری مانند قم، ایران یا هر کشور دیگری شود و در معاشرت، سبک زندگی و رفتار اجتماعی با یک جامعه قرآنی مواجه باشد، می توان گفت در تحقق جامعه قرآنی موفق بوده ایم؛ در غیر این صورت، اگر قرآن تنها در کتابخانه ها و مراکز پژوهشی و تفسیری باقی بماند، به هدف اصلی خود نرسیده ایم.

وی تصریح کرد: ما در زمینه عمل به قرآن کاستی داریم و جامعه ما هنوز به معنای واقعی کلمه جامعه قرآنی نیست و با آن فاصله داریم، بنابراین باید تلاش کنیم این فاصله را کاهش دهیم.

سوقندی با اشاره به ضرورت آسیب شناسی فعالیت های فرهنگی و قرآنی اظهار کرد: یکی از نکاتی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که گاهی طریقیت را اصل قرار می دهیم یا موضوعیت و ساختار را محور قرار می دهیم و درباره موضوع صحبت می کنیم، اما اصل موضوع را فراموش می کنیم. قرآن یک کتاب در کنار سایر کتاب ها، یک موضوع در کنار سایر موضوعات، یک فعالیت در کنار سایر فعالیت ها یا یک نهاد در کنار سایر نهادها نیست.

وی افزود: امام خمینی(ره) فرمودند «کتاب انقلاب ما قرآن مجید است»؛ بنابراین قرآن باید بر سایر نهادها و موضوعات حکمرانی داشته باشد. قرآن چیزی در کنار زندگی نیست که در کنار کارها و فعالیت های روزمره، صرفاً یک فعالیت قرآنی نیز انجام دهیم.

سوقندی یادآور شد: به نظر من در این تعامل باید به سمتی حرکت کنیم که جریان فکری و معرفتی خود را در این عرصه به کار بگیریم و حوزه های علمیه نیز از ظرفیت مؤسسات برای تبدیل تولیدات و معارف خود به مهارت و کاربرد در جامعه بهره بگیرند.

تعامل میان حوزه و جریان قرآنی جامعه به ظرفیت های قرآنی استان قم می افزاید

در ادامه حجت الاسلام والمسلمین رسول ابوالقاسمی مسئول اداره امور قرآنی اداره کل تبلیغات اسلامی استان قم اظهار کرد: توجه به قرآن، فهم قرآن، عمل به قرآن و تبلیغ آیات الهی، به عنوان یکی از منابع اصلی دین و از اهداف اصلی تبلیغ پیامبر(ص)، یعنی استفاده از کلام خدا و بیان سخن خداوند، مورد توجه قرار گرفته است.

وی افزود: در استان قم مجموعه ای عظیم و بی نظیر از خانه ها و مؤسسات قرآنی داریم و همان طور که اشاره شد، بخشی از این مؤسسات زحمات زیادی می کشند و برخی از مؤسسات مستقر در قم نیز خدمات خود را در سطح ملی ارائه می کنند و فعالیت هایشان محدود به استان قم نیست. چه بسا مؤسساتی که در 20 استان کشور حضور جدی دارند، سابقه طولانی و شاگردان بسیار زیادی دارند و در حوزه آموزش قرآن و همچنین جریان حفظ قرآن، نقش جدی و مؤثری ایفا می کنند.

ابوالقاسمی ادامه داد: در جریان حفظ قرآن، تقریبا هر سال که آزمون های حفظ قرآن در کشور برگزار می شود، قم از سه یا چهار استان برتر کشور است و با توجه به جمعیت استان، معمولا استان هایی مانند اصفهان، تهران و خراسان رضوی در رتبه های نخست قرار دارند، اما قم از نظر نسبت جمعیت، یکی از استان های برتر در برگزاری این آزمون ها است.

وی بیان کرد: بر اساس آماری که از پنج سال گذشته استخراج کرده ام، حدود 10 هزار نفر در رشته های تخصصی حفظ قرآن در استان قم شرکت کرده اند که حدود 60 درصد شرکت کنندگان در آزمون های ما را طلاب تشکیل می دهند که علاوه بر آقایان و بانوان نیز در این آزمون ها حضور دارند. این یک ظرفیت بی نظیر است، اما به ارتباط میان برونداد این فعالیت ها و حضور این افراد در خود جامعه و استفاده از ظرفیت آنها، آن طور که باید توجه نشده است.

ابوالقاسمی افزود: در آزمون های تخصصی، رشته هایی مانند حفظ 10 جزء وجود دارد و در آزمون های عمومی نیز حفظ یک، دو، سه و پنج جزء و همچنین تعداد بیشتری از اجزا مورد ارزیابی قرار می گیرد که طبیعتا تعداد شرکت کنندگان در این بخش بیشتر است. اخیرا نیز با همکاری شورای عالی قرآن و ستاد حفظ کشور، موضوع حفظ موضوعی مورد توجه قرار گرفته و برای آن مدرک معادل حفظ جزء در نظر گرفته شده است. سطوح مختلف این طرح نیز مصوب شده و این اتفاق بسیار مبارکی است؛ چراکه همان طور که اشاره شد، مسئله مفاهیم، کاربردی شدن قرآن و ورود آن به جریان زندگی را رونق بیشتری می بخشد.

وی با اشاره به ظرفیت جریان های ترویجی و تبلیغی قرآن گفت: جریان هایی مانند «زندگی با آیه ها» که طی چهار سال گذشته به خوبی شکل گرفت و مورد تشویق و حمایت ویژه امام شهید ما بود از ظرفیت های بسیار مهم در این زمینه است. مجموعه این فعالیت ها نشان می دهد جامعه تمایل و علاقه زیادی به فضای قرآنی دارد و باید هماهنگی های نهادی میان نهادهای مردمی مانند مؤسسات و خانه های قرآن، نهادهای حوزوی و نهادهای حاکمیتی بیشتر شود.

ابوالقاسمی ادامه داد: ما در جریان «زندگی با آیه ها» تجربه خوبی داشتیم و دست کم از منظر ورود و فعالیت در این موضوع، شاهد بودیم که هماهنگی میان دستگاه ها تجربه ای بسیار موفق بود و مردم آثار آن را دیدند و احساس کردند. بنابراین، مهم ترین مسئله، هماهنگی میان دستگاه ها است.

وی بیان کرد: اگر تعامل میان حوزه و جریان قرآنی کف جامعه شکل بگیرد، خانه ها و مؤسسات قرآنی می توانند میدان دار این اتفاق باشند. پیشنهاد حوزه و مؤسسات و مراکز قرآنی، اگر به صورت جدی دنبال شود، می تواند در عملیات های خاصی مانند ماه مبارک رمضان و طرح «زندگی با آیه ها» و همچنین برنامه های دیگر، زمینه استفاده از ظرفیت های قرآنی استان قم را فراهم کند.

ابوالقاسمی یادآور شد: ظرفیت قرآنی موجود در قم واقعا بی نظیر است و باید استفاده جدی از آن صورت گیرد، همچنین باید برای استفاده از این ظرفیت استان در سطح کشور، برنامه ریزی صورت گیرد.

یادآور می شود، حاضرین دیگر در این جلسه بر ظرفیت گسترده و کم نظیر مجموعه های قرآنی استان قم تأکید کردند؛ ظرفیتی که از آموزش های پیش از دبستان آغاز می شود و تا سطوح عالی حوزه و فعالیت های تخصصی قرآنی ادامه دارد. با وجود فعالیت نهادهایی همچون مرکز مدیریت حوزه های علمیه، انجمن قرآن پژوهی، مرکز قرآن و عترت و اتحادیه مؤسسات قرآنی، میان این مجموعه ها هم افزایی کافی وجود ندارد و ایجاد پیوند میان ظرفیت های آموزشی، پژوهشی و اجرایی می تواند به دستاوردهای مهمی در عرصه قرآنی استان منجر شود. همچنین بر استفاده از ظرفیت مؤسسات نوآور قرآنی برای حمایت از خانواده های حوزوی و تربیت نیرو تأکید شد.

در ادامه، موضوع حکمرانی قرآنی و ضرورت سازماندهی ظرفیت های موجود مورد توجه قرار گرفت، سخنرانان با اشاره به تعدد مراکز و نهادهای فعال در حوزه قرآن، بر ضرورت ایجاد شبکه و جلوگیری از موازی کاری تأکید کردند و تشکیل کارگروهی متشکل از نمایندگان مجموعه های مختلف قرآنی را راهکاری برای هماهنگی بیشتر دانستند، همچنین با توجه به ظرفیت های علمی، پژوهشی، فرهنگی و هنری استان قم، بر استفاده گسترده تر از این ظرفیت ها برای ترویج قرآن، جذب افراد به فعالیت های قرآنی و افزایش مشارکت مردم در برنامه ها و مسابقات قرآنی تأکید شد.

از دیگر محورهای مطرح شده، ضرورت حرکت حوزه های علمیه به سمت ایجاد و توسعه حوزه های علمیه قرآنی و تربیت نیروهای قرآنی بود، همچنین پیشنهاد شد از ظرفیت مؤسسات قرآنی برای شناسایی و پرورش نیروهای مستعد و ورود آنان به حوزه های علمیه استفاده شود. سخنرانان تأکید کردند که فعالیت قرآنی نباید تنها به آموزش، پژوهش و تبلیغ محدود شود، بلکه باید عرصه هایی همچون فضای مجازی، کنشگری اجتماعی، محیط زیست، اقتصاد، زبان، پوشاک و سایر حوزه های زندگی را نیز دربرگیرد تا قرآن از یک موضوع صرفا آموزشی به یک الگوی کاربردی برای زندگی فردی و اجتماعی تبدیل شود.

انتهای پیام